งบทดลอง คืออะไร? มีกี่ประเภท พร้อมประโยชน์ที่ธุรกิจต้องรู้ สรุปเข้าใจง่าย

สารบัญ

1. งบทดลองคืออะไร?
2. งบทดลองมีความสำคัญอย่างไร
3. ประโยชน์ของงบทดลอง
4. ประเภทของงบทดลอง
5. โครงสร้างและองค์ประกอบสำคัญของงบทดลอง
6. ความสัมพันธ์ของงบทดลองและบัญชีแยกประเภท
7. คำถามที่พบบ่อย(FAQ)
8. สรุป

งบทดลองคืออะไร ?

งบทดลอง (Trial balance หรือ TB) คือ รายงานทางบัญชีที่สรุปยอดสิ้นงวดของแต่ละบัญชี ซึ่งจะสรุปยอดมาจากยอดสุดท้ายในบัญชีแยกประเภท เราลองมาทำความเข้าใจกับวงจรในการทำบัญชีกันก่อนดังนี้

การจัดทำงบทดลอง เป็นกระบวนการที่อยู่ในส่วนท้ายๆในวงจรบัญชี ซึ่งจะจัดทำหลังจากที่ได้จัดทำบัญชีแยกประเภทแล้ว หลังจากจัดทำงบทดลองแล้ว ก็จะนำทำงบทดลองไปจัดทำงบการเงินต่อไป

งบทดลองมีความสำคัญอย่างไร

งบทดลอง มีความสำคัญเพราะเป็นจุดตรวจสอบความถูกต้องของการบันทึกบัญชีในแต่ละงวด โดยมีหน้าที่ทำการสรุปยอดคงเหลือของบัญชีทั้ง 5 หมวด เพื่อป้องกันการผิดพลาดก่อนที่จะปิดงบ และนอกจากนี้งบทดลองยังช่วยให้เราดึงข้อมูลไปจัดทำงบการเงินได้อย่างถูกต้อง รวดเร็ว และลดข้อผิดพลาดลงได้ อีกทั้งนักบัญชี เจ้าของธุรกิจ หรือผู้บริหารยังสามารถใช้ข้อมูลของงบทดลองเพื่อประเมินสถานะการเงินของธุรกิจได้อีกด้วย

ประโยชน์ของงบทดลอง มีอะไรบ้าง

1. 1. ตรวจสอบความถูกต้องของการบันทึกบัญชี
   2. เป็นฐานข้อมูลสำคัญที่ใช้ในการดึงตัวเลขไปจัดทำงบการเงิน
   3. ช่วยตรวจสอบข้อผิดพลาด เช่น เดบิตไม่เท่ากับเครดิต การบวกเลขผิด หรือการลืมยกยอดบัญชี
   4. ช่วยให้การบริหารข้อมูลทางงบการเงินเป็นระบบ
   5. เป็นรายงานสรุปข้อมูลเบื้องต้นให้กับผู้บริหาร ผู้บริหารสามารถดูข้อมูลจากงบทดลองเพื่อประเมินสถานะทางการเงินเบื้องต้นได้

ประเภทของงบทดลอง

ประเภทของงบทดลอง มีดังนี้

1. งบทดลองก่อนปรับปรุง (Unadjusted Trial Balance) 

คือ งบทดลองที่จัดทำขึ้นก่อนการบันทึกรายการปรับปรุงบัญชี ที่สรุปยอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภททุกบัญชี ณ วันสิ้นงวด ก่อนที่จะมีการบันทึกรายการปรับปร

2. งบทดลองหลังปรับปรุง (Adjusted Trial Balance) 

คือ งบทดลองที่สรุปยอดคงเหลือของทุกบัญชีที่จัดทำขึ้น หลังจากบันทึกรายการปรับปรุงบัญชี  ณ วันสิ้นงวด เพื่อตรวจสอบความถูกต้องทางบัญชี โดยข้อมูลตัวเลขที่ได้มานั้นเป็นข้อมูลที่ถูกต้องสำหรับการจัดทำงบการเงิน

3. งบทดลองหลังปิดบัญชี (Post-Closing Trial Balance) 

คือ งบทดลองที่จัดทำขึ้นในขั้นตอนสุดท้าย หลังจากทำการปิดบัญชีหมวดรายได้และค่าใช้จ่าย งบทดลองนี้จะเหลือยอดคงเหลือเฉพาะบัญชีหมวด สินทรัพย์ หนี้สิน และทุน เท่านั้น เพื่อตรวจสอบความถูกต้องของยอดเดบิต และเครดิตทั้งหมด ก่อนเริ่มต้นรอบบัญชีใหม่

โครงสร้างและองค์ประกอบสำคัญของงบทดลอง

ลองมาดูตัวอย่างงบทดลองกันดังต่อไปนี้

โครงสร้างรายงาน งบทดลอง จะมีรายละเอียดดังนี้

1. 1. ชื่อบริษัท
   2. ชื่อรายงาน : งบทดลอง
   3. วันที่ของรายงานงบททดลอง 31 ธันวาคม 25X1
   4. ชื่อบัญชีทุกบัญชีของบริษัท
   5. เลขที่บัญชี
   6. ยอดเดบิตของแต่ละบัญชี ณ วันสิ้นงวด
   7. ยอดเครดิตของแต่ละบัญชี ณ วันสิ้นงวด

การอ่านและอธิบายความหมาย

1. 1. ณ วันที่ 31 ธันวาคม 25X1 บริษัทมีเงินสด 93,000 บาท
   2. ณ วันที่ 31 ธันวาคม 25X1 บริษัทมีลูกหนี้การค้าเหลืออยู่ 5,000 บาท
   3. ณ วันที่ 31 ธันวาคม 25X1 บริษัทมีอุปกรณ์ 90,000 บาท
   4. ณ วันที่ 31 ธันวาคม 25X1 บริษัทมีเจ้าหนี้การค้าเหลืออยู่ 65,000 บาท
   5. ณ วันที่ 31 ธันวาคม 25X1 บริษัทมีทุน 80,000 บาท
   6. ณ วันที่ 31 ธันวาคม 25X1 บริษัทมีขาดทุนสะสม 2,000 บาท
   7. ในปี 25X1 บริษัทมีรายได้ค่าบริการเป็นจำนวน 85,000 บาท
   8. ในปี 25X1 บริษัทมีค่าโฆษณาเป็นจำนวน 12,000 บาท
   9. ในปี 25X1 บริษัทมีเงินเดือนเป็นจำนวน 28,000 บาท

จะเห็นได้ว่ายอดรวมเดบิต กับ ยอดรวมเครดิต ในงบทดลองจะเท่ากันเสมอ ตามหลักการบัญชีที่บันทึกบัญชีด้วยระบบบัญชีคู่

ความสัมพันธ์ของงบทดลองและบัญชีแยกประเภท

ในที่นี้ขอยกตัวอย่างรายการค้าจากบทความเรื่อง “บัญชีแยกประเภทคืออะไร” มาลงบัญชี จัดทำบัญชีแยกประเภท และจัดทำงบทดลอง ให้ดูเป็นตัวอย่างดังนี้

1. บริษัท BMU เพิ่งเริ่มเปิดบริษัท นำเงินมาลงทุนในบริษัทครั้งแรก 100,000 บาท รายการดังกล่าวสามารถบันทึกบัญชีในสมุดรายวันได้ดังนี้

Dr. เงินสด                     100,000

            Cr. ทุน                          100,000

2. ต่อมาบริษัทได้นำเงินไปลงทุนซื้ออุปกรณ์เป็นจำนวน 30,000 บาท รายการดังกล่าวสามารถบันทึกบัญชีในสมุดรายวันได้ดังนี้

Dr. อุปกรณ์                    30,000

            Cr. เงินสด                     30,000

3. บริษัทได้จ่ายค่าไฟฟ้า เป็นจำนวน 5,000 บาท ซึ่งการจ่ายค่าไฟฟ้าเป็นค่าใช้จ่าย ทำให้ส่วนของเจ้าของลดลง รายการดังกล่าวสามารถบันทึกบัญชีในสมุดรายวันได้ดังนี้

Dr. ค่าไฟฟ้า                   5,000

            Cr. เงินสด                     5,000

4. บริษัทได้ให้บริการลูกค้า มีรายได้ค่าบริการเป็นจำนวน 10,000 บาท เป็นเงินเชื่อ รายการดังกล่าวสามารถบันทึกบัญชีในสมุดรายวันได้ดังนี้

Dr. ลูกหนี้การค้า             10,000

            Cr. รายได้ค่าบริการ         10,000

5. บริษัทได้รับเงินเป็นจำนวน 10,000 บาท จากลูกหนี้ รายการดังกล่าวสามารถบันทึกบัญชีในสมุดรายวันได้ดังนี้

Dr. เงินสด                     10,000

            Cr. ลูกหนี้การค้า             10,000

เรียนรู้เพิ่มเติมจากบทความที่เกี่ยวข้อง : เดบิต เครดิต (Debit Credit) คืออะไร มีวิธีการบันทึกบัญชีอย่างไร?

รายการทั้งหมดสามารถนำมาจัดทำเป็นบัญชีแยกประเภทได้ดังนี้

ในการจัดทำงบทดลอง เราจะเอายอดสุดท้ายในบัญชีแยกประเภทมาสรุปยอดแต่ละบัญชี ดูตัวอย่างดังนี้

คำถามที่พบบ่อย

Q1. ถ้างบทดลองมียอด “เดบิตเท่ากับเครดิต” แปลว่าทำบัญชีถูกต้อง 100% ใช่หรือไม่?

คำตอบ : ไม่เสมอไปครับ เพราะการที่เดบิตเท่ากับเครดิต  เป็นเพียงตัวเลขที่บวกเลขและบันทึกหลักบัญชีคู่ ถูกต้องเท่านั้น แต่ในส่วนอื่นๆนั้นอาจจะมีข้อผิดพลาด เช่น เช่น การลืมบันทึกรายการค้าไปเลยทั้งรายการ การบันทึกผิดบัญชีแต่ดันถูกฝั่ง หรือบันทึกจำนวนเงินผิดแต่ตัวเลขเท่ากันทั้งสองฝั่ง ก็อาจจะเป็นไปได้ครับ

Q2. องค์กรหรือกิจการ จำเป็นต้องจัดทำงบทดลองทุกเดือนหรือไม่?

คำตอบ : ควรจำเป็นจะต้องทำในทุกๆสิ้นเดือนครับ เนื่องจากการจัดทำงบการเงิน เป็นเหมือนเครื่องมือสำคัญที่ช่วยให้นักบัญชีตรวจสอบความถูกต้องและยังสามารถทำการแก้ไขได้ทันท่วงที อีกทั้งยังช่วยให้ผู้บริหารเห็นภาพรวมฐานะการเงินของกิจการในแต่ละเดือนได้ชัดเจน ดีกว่าไปทำรวบที่เดียวภายในสิ้นปีแน่นอนครับ

Q3. หากใช้โปรแกรมบัญชี หรือระบบจัดการธุรกิจ ยังต้องมานั่งทำงบทดลองเองไหม?

คำตอบ : ไม่จำเป็นต้องทำเองครับ หากกิจการมีโปรแกรมบัญชีหรือระบบจัดการธุรกิจ ที่เป็นระบบที่มีการเชื่อมโยงฐานข้อมูลที่ดีและเป็นระบบ เมื่อมีการบันทึกรายการค้า โปรแกรมจะทำการประมวลผลและออกรายงานงบทดลองให้แบบอัตโนมัติครับ โดยข้อดีการใช้โปรแกรมบัญชี นั้นสามารถช่วยลดเวลาในการทำงานและข้อผิดพลาดจากการบวกเลขอีกด้วย

สรุป

งบทดลอง (Trial balance หรือ TB) เป็นรายงานทางบัญชีที่สรุปยอดสิ้นงวดของแต่ละบัญชี ซึ่งจะสรุปยอดมาจากยอดสุดท้ายในบัญชีแยกประเภท ทำให้ผู้ใช้รายงานทราบว่า ณ จุดเวลาที่เรียกดูรายงานนั้นบริษัทมีสินทรัพย์ และหนี้สิน แต่ละตัวเป็นจำนวนกี่บาท และทำให้ทราบว่าในช่วงเวลานั้นที่เรียกรายงานบริษัทมีรายได้ และค่าใช้จ่ายแต่ละตัวเป็นจำนวนกี่บาท หลังจากได้ข้อมูลออกมาเป็นงบทดลองเรียบร้อยแล้ว ผู้ทำบัญชีจะสามารถนำข้อมูลไปจัดทำเป็นงบการเงินต่อไป

หากท่านใดยังมีข้อสงสัยเกี่ยวกับงบทดลอง ติดต่อมาได้ โทร. 021251363 Facebook : Build Me Up Consultant Line : @bmu001

เขียนโดย (Author)

คุณ ธเณศ เฮงตระกูลสิน

ตำแหน่ง : CEO บริษัท บิลด์มีอัพ คอนซัลแทนท์ จำกัด
ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต เลขทะเบียน 10228

ประสบการณ์ : ผู้จัดการฝ่ายตรวจสอบบัญชี สำนักงานสอบบัญชี EY (Big4)
ผู้ผ่านการทดสอบ หลักสูตรประกาศนียบัตรการรายงานทางการเงินไทย (DipTFR)
ปริญญาตรี : คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
ปริญญาโท : คณะพัฒนาการเศรษฐกิจ หลักสูตรเศรษฐศาสตร์การเงิน Nida (เกียรตินิยมอันดับหนึ่ง)