สารบัญ
ทำความรู้จัก: รายงานผู้สอบบัญชีคืออะไร?
ความหมายและบทบาทสำคัญของรายงานผู้สอบบัญชี
รายงานผู้สอบบัญชี คือ เอกสารที่เป็นทางการซึ่งออกโดย ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต (CPA) หลังจากที่ได้เข้าไปตรวจสอบหลักฐานทางบัญชีและรายการค้าต่างๆ ของบริษัทแล้ว เพื่อยืนยันว่า “งบการเงิน” ที่บริษัทเป็นผู้จัดทำขึ้นนั้น มีความถูกต้องตามที่ควร ตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินหรือไม่ หากงบการเงินมีสิ่งผิดปกติหรือมีความไม่ถูกต้องเกิดขึ้น ผู้สอบบัญชีก็จะต้องแจ้งให้ผู้ใช้งบการเงินทราบผ่านการเขียนหน้ารายงานผู้สอบบัญชี
ทำไมหน้ารายงานถึงเป็น “ด่านแรก” ที่คนอ่านงบการเงินต้องดู
ก่อนเริ่มอ่านงบการเงิน สิ่งแรกที่ต้องดูก็คือ รายงานผู้สอบบัญชี เพื่อให้เราทราบว่างบการเงินที่เราจะได้อ่านต่อไปนั้นเชื่อถือได้หรือไม่ หรือมีจุดไหนที่ต้องระวังเป็นพิเศษ ความสำคัญของหน้ารายงานผู้สอบบัญชีมีดังนี้
-
- เป็นการรับรองความเชื่อถือ: ต่อให้บริษัทมีกำไรหลายพันล้าน หรือหมื่นล้าน แต่ถ้าผู้สอบบัญชี “ไม่แสดงความเห็น” หรือบอกว่า “งบไม่ถูกต้อง” ตัวเลขกำไรนั้นก็ไม่มีความหมาย
- ช่วยลดความเสี่ยง: สำหรับนักลงทุนหรือธนาคาร รายงานนี้คือตัวช่วยกรองว่าข้อมูลที่เห็นอยู่ “เชื่อถือได้แค่ไหน” ก่อนจะตัดสินใจให้กู้หรือร่วมลงทุน
- ส่องสัญญาณเตือน: บ่อยครั้งที่ตัวเลขในงบดูดี แต่ผู้สอบบัญชีใส่ “ข้อสังเกต” หรือ “เหตุการณ์สำคัญ” ไว้ในหน้ารายงาน ซึ่งเป็นจุดที่บอกว่าบริษัทอาจกำลังมีปัญหาในอนาคตได้
ประเภทความเห็นของผู้สอบบัญชี
ความเห็นของผู้สอบบัญชี แบ่งออกได้เป็น 4 ประเภทดังต่อไปนี้
ความเห็นแบบไม่มีเงื่อนไข (Unqualified): งบการเงินถูกต้องตามมาตรฐาน
ความเห็นแบบไม่มีเงื่อไข หมายถึง งบการเงินโดยภาพรวมนั้นถูกต้องไม่มีสิ่งผิดปกติ ดังนั้นผู้ใช้งบการเงินสามารถเชื่อตัวเลขที่เห็นในงบการเงินได้ และสามารถนำงบการเงินดังกล่าวมาใช้วิเคราะห์เพื่อวัตถุประสงค์ต่างๆได้
จุดสังเกตของความเห็นแบบไม่มีเงื่อนไข
ตรงหัวข้อแรกของวรรคความเห็นจะระบุว่า “ความเห็น”
ความเห็นแบบมีเงื่อนไข (Qualified): มีบางจุดที่ผิดพลาดแต่ไม่กระทบภาพรวมทั้งหมด
ความเห็นแบบมีเงื่อนไข จะเกิดขึ้นได้ในกรณีที่งบการเงินไม่ถูกต้องบางส่วน แต่ยังไม่กระทบภาพรวมทั้งหมด หรือ ผู้สอบบัญชีถูกจำกัดขอบเขตการตรวจสอบแต่ยังไม่กระทบภาพรวมทั้งหมด
จุดสังเกตของความเห็นแบบมีเงื่อนไข
ตรงหัวข้อแรกของวรรคความเห็นจะระบุว่า “ความเห็นแบบมีเงื่อนไข”
งบการเงินไม่ถูกต้อง (Adverse): พบข้อผิดพลาดร้ายแรงและแผ่กระจาย
ความเห็นว่างบการเงินไม่ถูกต้อง จะเป็นการที่มีบัญชีใดบัญชีหนึ่งหรือหลายบัญชีที่แสดงตัวเลขไม่ตรงกับความเป็นจริง และข้อผิดพลาดดังกล่าวร้ายแรงมากและแผ่กระจาย ผู้ใช้งบการเงินไม่สามารถนำงบการเงินดังกล่าวไปใช้วิเคราะห์ได้เลย เพราะตัวเลขต่างๆไม่ถูกต้อง
จุดสังเกตของความเห็นแบบงบการเงินไม่ถูกต้อง
ตรงหัวข้อแรกของวรรคความเห็นจะระบุว่า “ความเห็นว่างบการเงินไม่ถูกต้อง”
ไม่แสดงความเห็น (Disclaimer): ถูกจำกัดขอบเขตจนไม่สามารถตรวจสอบได้และแผ่กระจาย
ไม่แสดงความเห็น จะใช้ในกรณีที่ผู้สอบบัญชีไม่สามารถตรวจสอบอะไรได้เลย เนื่องจากถูกจำกับขอบเขตในการตรวจสอบ และประเด็นดังกล่าวมีความสำคัญต่องบการเงินมากและแผ่กระจาย จึงไม่สามารถแสดงความเห็นได้ว่างบการเงินดังกล่าวถูกต้องหรือไม่
จุดสังเกตของความเห็นแบบไม่แสดงความเห็น
ตรงหัวข้อแรกของวรรคความเห็นจะระบุว่า “การไม่แสดงความเห็น”
เจาะลึกโครงสร้าง: ส่วนประกอบของรายงานผู้สอบบัญชี
รายงานผู้สอบบัญชี ประกอบด้วยหลายวรรคซึ่งแต่ละวรรคมีวัตถุประสงค์และความหมายที่แตกต่างกันออกไปดังนี้
วรรคความเห็น
วรรคความเห็น เป็นวรรคที่ผู้สอบบัญชีจะให้ความเห็นต่องบการเงินว่าเป็นอย่างไร โดยประเภทความเห็นของผู้สอบบัญชีมี 4 ประเภทตามที่ได้อธิบายไปแล้วดังนี้
-
- ความเห็นแบบไม่มีเงื่อนไข
- ความเห็นแบบมีเงื่อนไข
- งบการเงินไม่ถูกต้อง
- ไม่แสดงความเห็น
เกณฑ์ในการแสดงความเห็น
วรรคเกณฑ์ในการแสดงความเห็น คือส่วนที่บอกถึง “ที่มาที่ไป” และ “มาตรฐาน” ที่ผู้สอบบัญชีใช้ในการตรวจสอบ
เรื่องสำคัญในการตรวจสอบ (Key Audit Matters – KAM)
ในรายงานผู้สอบบัญชีสำหรับบริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ (หรือบริษัทที่มีส่วนได้เสียต่อสาธารณะ) จะมีวรรค “เรื่องสำคัญในการตรวจสอบ” ซึ่งเป็นส่วนที่น่าอ่านมาก สำหรับนักลงทุนและผู้ใช้งบการเงิน เพราะนี่คือส่วนที่ผู้สอบบัญชีจะเขียนอธิบายว่าในการตรวจสอบปีนี้ มีเรื่องไหนที่ ยากที่สุด ซับซ้อนที่สุด หรือเสี่ยงที่สุด สำหรับเขา รวมถึงแนวทางการตรวจสอบที่ผู้สอบบัญชีใช้สำหรับเรื่องต่างๆที่สำคัญเหล่านั้น
ความรับผิดชอบของผู้บริหาร
ในวรรคนี้จะเขียนอธิบายว่าผู้บริหาร (หรือผู้มีหน้าที่ในการกำกับดูแล) มีหน้าที่สำคัญ 3 เรื่องหลัก คือ
-
- การจัดทำงบการเงิน: ต้องจัดทำและนำเสนองบการเงินให้ “ถูกต้องตามที่ควร” ตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน (เช่น TFRS)
- การควบคุมภายใน: ต้องจัดให้มีระบบการควบคุมภายในที่เหมาะสม เพื่อให้มั่นใจว่างบการเงินจะ “ปราศจากการแสดงข้อมูลที่ขัดต่อข้อเท็จจริงอันเป็นสาระสำคัญ” ไม่ว่าจะเกิดจากการทุจริต (Fraud) หรือข้อผิดพลาด (Error) ก็ตาม
- การประเมินความสามารถในการดำเนินงานต่อเนื่อง (Going Concern): ผู้บริหารต้องประเมินว่าบริษัทจะยังคงดำเนินธุรกิจต่อไปได้หรือไม่ในอีก 12 เดือนข้างหน้า หากมีแผนจะเลิกกิจการต้องเปิดเผยไว้
ความรับผิดชอบของผู้สอบบัญชี
วรรคนี้จะยาวที่สุดในหน้ารายงาน เพราะต้องอธิบายให้ชัดเจนว่าผู้สอบบัญชี “ทำอะไรไปบ้าง” เพื่อให้ได้ความเห็นนั้นมา เนื้อหาในส่วนนี้จะลิสต์หน้าที่ออกมาเป็นข้อๆ ดังนี้
-
- ระบุและประเมินความเสี่ยง: ค้นหาจุดที่งบอาจจะผิด และออกแบบวิธีการตรวจให้เหมาะสมกับความเสี่ยงนั้น
- ทำความเข้าใจระบบควบคุมภายใน: ดูว่าระบบของบริษัทดีพอไหม เพื่อจะได้เลือกวิธีตรวจที่เหมาะสม
- ประเมินความเหมาะสมของนโยบายบัญชี: ดูว่าวิธีลงบัญชีที่ผู้บริหารใช้ถูกต้องไหม และตัวเลขที่ผู้บริหารประมาณการขึ้นมานั้นมีเหตุผลรองรับหรือเปล่า
- สรุปเรื่องการดำเนินงานต่อเนื่อง: ถ้าผู้สอบบัญชีสงสัยว่าบริษัทอาจจะไม่สามารถดำเนินงานต่อไปได้เร็วๆนี้ ต้องระบุไว้ในรายงานด้วย
สรุป
รายงานผู้สอบบัญชีไม่ได้เป็นเพียงเอกสารปะหน้า แต่มันคือการรับรองความเชื่อถือของงบการเงิน ที่ช่วยให้ผู้ใช้งบการเงินมองเห็นความจริงที่ซ่อนอยู่หลังตัวเลขรายงานทางการเงิน การสละเวลาเพียงไม่กี่นาทีเพื่ออ่าน “วรรคความเห็น” ในรายงาน จะช่วยให้ผู้ใช้งบการเงินประเมินความเสี่ยงและตัดสินใจทางธุรกิจได้อย่างแม่นยำยิ่งขึ้น เพราะในโลกของธุรกิจ “ข้อมูลที่เชื่อถือได้” คืออาวุธที่ทรงพลังที่สุด
หากท่านใดยังมีข้อสงสัยเกี่ยวกับรายงานผู้สอบบัญชี ติดต่อมาได้ โทร. 021251363 Facebook : Build Me Up Consultant Line : @bmu001
เขียนโดย (Author)
คุณ ธเณศ เฮงตระกูลสิน
ตำแหน่ง : CEO บริษัท บิลด์มีอัพ คอนซัลแทนท์ จำกัด
ผู้สอบบัญชีรับอนุญาต เลขทะเบียน 10228
ประสบการณ์ : ผู้จัดการฝ่ายตรวจสอบบัญชี สำนักงานสอบบัญชี EY (Big4)
ผู้ผ่านการทดสอบ หลักสูตรประกาศนียบัตรการรายงานทางการเงินไทย (DipTFR)
ปริญญาตรี : คณะพาณิชยศาสตร์และการบัญชี มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
ปริญญาโท : คณะพัฒนาการเศรษฐกิจ หลักสูตรเศรษฐศาสตร์การเงิน Nida (เกียรตินิยมอันดับหนึ่ง)